دوره های قرائت (مسیر ترنم)

توضیحات روخوانی ویژه نوجوان

دوره روخوانی و روانخوانی ویژه نوجوانان ۷ تا ۱۳ سال به صورت دو روز در هفته و منبع آموزشی مد نظر در این دوره، کتاب آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم با رسم الخط عثمان طه تالیف حجت الاسلام و المسلمین علی قاسمی می باشد. طول دوره 20 جلسه (3 ماه) است که بصورت2 جلسه در هفته برگزار می شود.
 در انتهای دوره از قرآن آموزان در دو بخش کتبی و شفاهی آزمون بعمل می آید و افرادی که موفق به کسب  نمره قبولی آزمون شوند به ایشان گواهینامه دوره روخوانی و روانخوانی از طرف وزارت ارشاد اعطاء خواهد شد

 اساتید دوره ، تجربه و تبحر در تدریس مجازی ویژه این سنین داشته و با اضافه نمودن نکات اخلاقی و اعتقادی ، سعی در تاثیرگزاری هر چه بیشتر بر قلب قرآن آموز خود دارند

 ثبت نام این دوره به صورت مجازی و هر سه ماه یکبار می باشد و جهت ثبت نام نیاز به تعیین سطح و آزمون سطح تلاوت نیست و تمام افرادی که از قبل دوره های خاصی را جهت اصلاح قرائت خود نگذرانده اند و لحن فارسی دارند می‌توانند متقاضی این دوره باشند دوره روخوانی و روانخوانی اولین مرحله یادگیری قرآن کریم می باشد و در عین حال پیش نیاز آموزشی سطوح بالاتر محسوب می شود.از این رو متقاضیان در بدو امر مورد ارزیابی قرار می گیرند و در صورت تسلط بر روخوانی و روانخوانی در سطوح بالاتر مشغول به فعالیت می شوند. از مزایای آن می‌توان به تصویری و آنلاین بودن آن اشاره نمود به این صورت که استاد کلاس تدریس درس را در هر جلسه انجام داده و از داوطلبان قرآن آموزان درخواست تلاوت می کنند درس هایی که در این دوره آموزش داده می‌شود علاوه بر صدا های کوتاه و کشیده تنوین ها و تشدید و آموزش خواندن قرآن به لحن عرب می باشد

 توضیحات روخوانی بزرگسال

دوره روخوانی و روانخوانی ویژه 14 سال به بالا و به صورت دو روز در هفته و منبع آموزشی مد نظر در این دوره، کتاب آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم با رسم الخط عثمان طه تالیف حجت الاسلام و المسلمین علی قاسمی می باشد. طول دوره 20 جلسه (3 ماه) است که بصورت2 جلسه در هفته برگزار می شود.
 در انتهای دوره از قرآن آموزان در دو بخش کتبی و شفاهی آزمون بعمل می آید و افرادی که موفق به کسب  نمره قبولی آزمون شوند به ایشان گواهینامه دوره روخوانی و روانخوانی از طرف وزارت ارشاد اعطاء خواهد شد

 دوره روخوانی و روانخوانی اولین مرحله یادگیری قرآن کریم می باشد و در عین حال پیش نیاز آموزشی سطوح بالاتر محسوب می شود.از این رو متقاضیان در بدو امر مورد ارزیابی قرار می گیرند و در صورت تسلط بر روخوانی و روانخوانی در سطوح بالاتر مشغول به فعالیت می شوند. ثبت نام این دوره به صورت مجازی و هر سه ماه یکبار می باشد و جهت ثبت نام نیاز به تعیین سطح و آزمون سطح تلاوت نیست و تمام افرادی که از قبل دوره های خاصی را جهت اصلاح قرائت خود نگذرانده اند و لحن فارسی دارند می‌توانند متقاضی این دوره باشند از مزایای آن می‌توان به تصویری و آنلاین بودن آن اشاره نمود به این صورت که استاد کلاس تدریس درس را در هر جلسه انجام داده و از داوطلبان قرآن آموزان درخواست تلاوت می کنند درس هایی که در این دوره آموزش داده می‌شود علاوه بر صدا های کوتاه و کشیده تنوین ها و تشدید و آموزش خواندن قرآن به لحن عرب می باشد

   توضیحات فصیح خوانی

در دوره فصیح خوانی درس و مبحث جدیدی آموزش داده نمی شود .در  این دوره افرادی که دوره روخوانی و روانخوانی را گذرانده اند و هنوز به مهارت لازم نرسیده اند شرکت می کنند تا مهارت لازم را برای ورود به دوره تجوید کسب کنند . اگر با پایان دوره روخوانی و روانخوانی با تشخیص مربی ، قرآن آموزان، مهارت کافی در روانخوانی آیات به دست آورده باشند مستقیما به دوره بعدی یعنی تجوید ، هدایت خواهند شد.

شیوه کار:

ابتدا باید قواعدی کلی و اولیه که لازم است در خواندن قرآن، رعایت شود به قرآن آموز ارائه گردد. یعنی مجموع آنچه که در طول دوره روخوانی و روانخوانی آموزش داده شد، در این کلاس جمع آوری شده است و اگر قبل از خواندن هر آیه یا صفحه ، قرآن آموز محترم به این نکات مورد توجه داشته باشد به راحتی و بعداز گذشت چند جلسه تمرین می تواند مهارت لازم را برای ورود به دوره تجوید به دست آورد.

توضیحات تجوید سطح یک

افرادی که علاقمند به شرکت در دوره تجوید قرآن کریم هستند پس از سپری کردن دوره روخوانی و روانخوانی (درصورت نیاز) مجاز به شرکت در این دوره خواهند بود. هدف از برگزاری دوره تجوید ایجاد بستر انس با قرآن کریم و فراهم نمودن مقدمات لازم جهت کسب آموزشهای تخصصی در سطوح بالاتر می باشد. در نهایت افرادی که در این دوره شرکت می کنند ، قادر خواهند بود علاوه بر آشنایی کامل با قواعد تجوید بصورت نظری، مهارت لازم را در بکار بردن قواعد تجوید بصورت عملی را نیز کسب خواهند کرد.
افرادی که در کلاس تجوید سطح یک شرکت می کنند از کتاب آموزش تجوید قرآن کریم (تحسین التلاوه) تالیف حجت الاسلام والمسلمین علی قاسمی،  قواعدی همچون غنه، قلقله، تفخیم و ترقیق، انواع مدها، مخارج حروف، استفال و استعلا، اظهار و اخفاء، علامت های وقف و ….. فرا خواهند گرفت . طول دوره نیز 20 جلسه ( 3 ماه ) است که بصورت 2 جلسه در هفته برگزار می شود.

توضیحات تجوید عملی

پس از اتمام برخی قواعد تجویدی در بخش تجوید که بخش عمده ای از قواعد را شامل می شد اکنون در این بخش به آموزش قواعدی پرداخته می شود که قواعدی تکمیلی است و نکات ریز و دقیقی را در قرائت به ما می آموزد .بهتر است در این سطح از تجوید ، قرآن آموزان ، شیوه ی مرتل خوانی را از طریق تقلید از قرائت ترتیل یکی از اساتید ، تمرنی داشته باشند و به این صورت هم به زیبایی قرائتشان بیفزایند و هم اینکه قرائت آنها در ریتم و وزن آهنگ درستی باشد

توضیحات دوره ترتیل و آشنایی با مقامات قرآنی

در اجرای مقامات قرآنی سه محدوده صوتی با تقسیمات مشخص و مرتبط قابل بحث است که شامل محدوده های قرار ، جواب و جواب الجواب است و غالباً وقتی که می خواهیم مقامی را ارائه کنیم از پایین یا پایین ترین سطح صوتی مربوط به آن مقام آغاز می کنیم به این سطح صوت در اجرای مقام محدوده قرار گفته می شود . از طرفی زمانی می رسد که ما بالا و بالا ترین سطح صوتی را در تلاوت خود ارائه می کنیم این سطح صوت در اجرای مقام جواب الجواب است . بدیهی است اگر ما سطح صوتی متوسط مربوط به هر مقام را اجرا کنیم محدوده جواب گفته خواهد شد . اکنون پس از شناخت اجمالی درباره هر یک از مقامات محدوده مقامات را مورد بررسی قرار می دهیم :
1- بیات
پیش از این گفته شد که اساتید لحن تعداد مقامات اصلی عرب را هفت تا می دانند که اولین آنها مقام بیات است . در مورد معنای لغوی مقام بیات عده ای معتقدند که واژه ای است ترکی به معنای غم یا غمگین و نام قبیله ای است از قبایل ترکمن و عده ای دیگر اصل این کلمه را بیاد می دانند مانند بیاد خداوند متعال ، به یاد پیامبر گرامی اسلام و به یاد مادر ائمه حضرت فاطمه (س) . به هر حال مقام بیات اولین مقامی است که عموما قاریان در آغاز تلاوت از آن استفاده می کنند و در میان الحان قرآنی تنها مقامی است که در سه سطح بیات شروع ، توسط و فرود اجرا می شود .
در این مقام بیات شروع شامل محدوده قرار و بیات توسط شامل محدوده جواب و جواب الجواب است و بیات فرود که از نام آن پیداست به پایان رساندن مقام یا تلاوت را به عهده دارد . نکته مهمی که در این قسمت لازم است توجه کنیم این است که عموماً قراء قرآن پس از بیات شروع به شیوه های مختلفی عمل می کنند . عده ای به طور مستقل وارد مقام دیگری می شوند و عده ای که تعداد آن ها هم کم نیست بیات توسط را با زیر شاخه ی حسینی آغاز و به تلاوت خود ادامه می دهند . مقاماتی که توصیه شده است پس از بیات اجرا شود عبارتند از : صبا ، حجاز ، نهاوند و رست . 
اساتید لحن در مورد تأثیر مقام بیات معتقدند که بیات آرامش همراه با غم را به تصویر می کشد و به آگاه ساختن شنونده گرایش دارد و از روزگاران گذشته صحبت می کند و دارای ویژگی چابک و به غایت پرسوز و تأثیرگذار است که ضمن ایجاد حزنی خاص در شنونده آن را به تدبر ، ادراک و شهود می رساند . از میان قاریان به نام قرآن کریم اساتید مصطفی اسماعیل ، منشاوی ، عبدالباسط ، حصان ، محمد رفعت و عبدالفتاح شعشاعی مهارتی خاص در اجرای این مقام دارند . 
از بهترین محل های اجرای مقام بیات علاوه بر ابتدا و انتهای تلاوت آیاتی با مضامین دعا ، حکایت و اندرز است . نحوی اجرای این مقام در میان قراء متفاوت است . عده ای همچون استاد شحات انور فقط بیات شروع را در ابتدای تلاوت خود به کار گرفته سپس وارد سایر مقامات شده و در میان تلاوت یا پایان آن اقدام به اجرای سایر محدوده های مقام بیات می کند و عموماً با همین مقام نیز تلاوت خود را به پایان می رساند . گروه دوم همچون مصطفی اسماعیل تمامی محدوده های مقام بیات را به صورت مبسوط اجرا کرده و عموما از طریق زیر شاخه فرود تلاوت خود را به پایان می رساند و گروه سوم نیز همچون عبدالباسط یا عبدالعزیز حصان در هر موقعیتی از تلاوت که اراده کنند این مقام را به خوبی اجرا می کنند .  
2-رست
رست یا به عبارتی راست به معنی حقیقت و درستی است . این مقام علاوه بر این که در تمام بلاد مسلمانان موجود است عده ای نیز معتقدند که کاملترین مقامی است که از دیرباز ماهیت اولیه خودش را حفظ کرده و تا به امروز پابرجا مانده است . در قرون وسطا مقام رست را اولین و اساس سایر مقامات معرفی می کردند ولی امروزه اعراب مقام رست را در جایگاه دوم قرار داده و لقب ابالنغمات یا پدر مقامات عرب را به آن اختصاص داده اند . عده ای از اساتید لحن معتقدند که قدمت مقام رست به زمان حضرت آدم (ع) برمی گردد و می گویند که رست ناله نخستین انسان دست از همه چیز شسته برای بهشت است و اجرای این مقام را موجب برانگیخته شدن حس مردانگی ، جسارت و حرکت به سوی کشف حقیقت در شنونده می دانند . به هر حال این مقام دارای زیر شاخه هایی است که هر یک با کیفیت لحنی مخصوص به خود پیام های تأثیرگذاری از جمله آغاز بهار یا حقیقت ، روایت داستان انسانهای مبارز و حقیقت جو و نیز تصویری زیبا از حقیقت و درستی را در ذهن شنونده تداعی می کند . 
از میان اساتید قرائت قرآن ، غلوش ، مصطفی اسماعیل ، رفعت ، حصان ، شعشاعی ، صیاد و متولی عبدالعال بهترین اجراها را در این مقام داشته اند . با بررسی تلاوت قاریان و توصیه اساتید لحن بهتر است که این مقام را پس از مقام بیات ، نهاوند ، عجم و نیز سه گاه ارائه کنیم ولی به دلیل توانمندی فوق العاده ای که این مقام دارد قاریان قرآن می توانند در هر موقعیتی از تلاوت به راحتی از آن استفاده کنند .
 3- عجم
مقام عجم که در تلاوت قرآن از آن استفاده می شود ترکیبی از نغمات ماهور ، چهارگاه و چند مقام فرعی دیگر است . در این میان ماهور نقش مهمی را در ساختار عجم ایفا می کند . خود کلمه ماهور از دو کلمه ماه و نیز هور به معنای ماه و خورشید یا دره و پرتگاه تشکیل شده است . تاکنون درباره خاستگاه ماهور دو نظریه ارائه شده است که عده ای معتقدند ایرانیان باستان در نیایش های خود از نغماتی خاص به نام ماخور استفاده می کردند که با گذشت زمان آن کلمه به ماهور تغییر نام یافته است و عده ای دیگر تاریخ 3000 ساله ای را به این نغمات قائلند و می گویند که این نغمات به قبیله ای در هند به نام ماهوریا برمی گردد و کلمه چهارگاه از دو واژه ی چهار و نیز گاه به معنای چهارمین محل توقف یا چهارمین زمان تشکیل شده است . عده ی بسیاری از اساتید لحن معتقد هستند که به وجود آمدن چهارگاه مرتبط با رعد و برق آسمان است . به هر حال این نغمات از هر سرزمینی که برخاسته امروزه در میان اعراب رنگ و بوی عربی به خود گرفته و در قرائت قرآن به نام مقام عجم از آن استفاده می شود . اعراب معتقدند که عجم مقامی پاک و درخشان است که با جوشش و عظمت و هیجان خود شور و شوق جوانی ایجاد می کند و به ارائه ی شبه تحریرها که نقش مهمی در این مقام دارند بسیار تأکید می کند . 
از میان اساتید قرائت قرآن استاد شعشاعی ، مصطفی اسماعیل ، کامل یوسف ، منشاوی ، حصان ، علی البنا و حکیم عمران و بخصوص استاد شحات انور مهارتی خاص در جرای این مقام دارند . از این مقام می توانیم در آیاتی با مضامین خدا ، بهشت ، توبه ، معجزات پیامبران ، دعا و درخواست و نیز حرکت و مبارزه بهره جست . 
با توجه به تلاوت قاریان و توصیه ی اساتید لحن بهتر است این مقام را پس از مقامات رست و سه گاه اجرا کنیم . هر چند استاد عبدالباسط پس از مقام حجاز و استاد منشاوی پس از مقام نهاوند و بیات وارد این مقام شدند. 
4- سه گاه
یکی از مقامات رایج در تلاوت قرآن کریم مقام سه گاه است . عده ای زادگاه این مقام را آذربایجان و اهل آن را از بهترین اجرا کنندگان این مقام می دانند . به مرور زمان این مقام در سایر سرزمین های هم مجاور گسترش پیدا کرده و به دلیل ویژگی منحصر به فرد لحنی خود در میان عرب زبانان جایگاه ویژه و مناسبی برای خود کسب کرده و به گذشت زمان رنگ و بوی عربی به خود گرفته و تا حدی پیش رفته که امروز یکی از مقامات اصلی و نام آشنا در میان الحان قرآنی است . 
از میان اساتید تلاوت قرآن کریم رفعت ، شعشاعی ، مصطفی اسماعیل ، منشاوی و شحات محمد انور و نیز استاد غلوش مهارتی خاص در اجرای این مقام دارند . دیدگاه اساتید لحن در مورد سه گاه جالب است . این اساتید سه گاه را گل سرخ و نگین مقامات معرفی می کنند و در مباحث زیبا شناسی این مقام را به دلیل حلاوت و تلاوت و دلنشینی ، برنگیزنده حس محبت و عشق مالامال قلب و سوز دل معرفی می کنند . از دیدگاه اساتید لحن سه گاه دارای گونه های مختلفی از جمله سه گاه حزن که استاد مصطفی اسماعیل در تلاوت سوره های لقمان ، نازعات و علق آن را با استادی تمام ارائه کرده است . آنچه از تلاوت قاریان و توصیه اساتید لحن به دست می آید این است که آیاتی با مفاهیم عشق ، وعده الهی ، بشارت ، مغفرت ، صفات مؤمنان ، پیروزی و نیز استجابت دعا را با مقام سه گاه تلاوت کنیم و توصیه شده که این مقام را پس از مقامات رست ، عجم ، حجاز و نهاوند اجرا کنیم . 
نکته مهمی که بهتر است قاریان قرآن در اجرای مقام سه گاه به آن توجه کنند این است که عموماً اجرای مقام سه گاه با جریانی ساکت و آرام و پرسوز آغاز می شود و با انتقال احساسات عالی توجه شنونده را به خود جلب می کند .
-5 صبا
مقام صبا که در تلاوت قرآن اجرا می شود مجموعه ای از نغمات حزین است و گذشته ای را به تصویر می کشد که انسان آن را از دست داده و ما را به خویشتن خویش دعوت می کند . روند اجرای این مقام کاملاً لطیف ، ملایم و روان است و هر نوع تکلف در اجرای این مقام تأثیر آن را کاهش می دهد . اساتید لحن معتقدند که صبا آتش دل و نوای فراق است که هر شنونده ای را به کنکاش و بررسی گذشته خود دعوت می کند و معتقدند اگر مقامات را به عنوان یک موجود زنده فرض کنیم صبا صدای وجدان آگاهی است که در عین توضیح و بررسی جزء به جزء رفتار و اعمال ، انقلابی را در دل ایجاد کرده و مسیر توبه و بازگشت را هموار می کند لذا هر کس که میل به بازگشت در او بیشتر باشد صبا را محزون تر و تأثیرگذارتر و بجاتر اجرا می کند . 
اساتید لحن توصیه می کنند که این مقام را پس از مقامات بیات و حجاز اجرا کنیم و بهتر است در موضوعاتی چون عبرت از حوادث گذشتگان ، به تصویر کشیدن عاقبت نیک مؤمنان و سرانجام بد گنهکاران به منظور مقایسه و عبرت و نیز دعا و توبه و پشیمانی و ذکر نعمتها و آیات الهی استفاده کنیم . 
از زیر شاخه های معروف مقام صبا زیر شاخه تقطیع و زیر شاخه عجم است . قسمت اصلی زیر شاخه تقطیع همان رمل معروف است که قاریان در مقام سه گاه و نیز صبا از آن استفاده می کنند . در مورد زیر شاخه عجم عده ای معتقدند که زیر شاخه عجم خود به عنوان یک مقام اصلی مطرح است و عده ای نیز این را قبول نداشته و معتقدند که زیر شاخه عجم فقط در حد همین زیر شاخه در مقام صبا قرار دارد و نیز ما معتقدیم که زیر شاخه عجم جدای از آن مقام عجمی است که در میان قاریان قرآن به چهارگاه معروف است . استاد محمود علی البنا و نیز عبدالباسط در اجرای زیر شاخه عجم که در مقام صبا قرار دارد مهارت خاصی از خود نشان داده اند . از میان اساتید برگزیده تلاوت قرآن کریم استاد مصطفی اسماعیل ، منشاوی ، عبدالباسط ، شعبان صیاد ، محمد رفعت ، حصان و کامل یوسف بهترین اجراها را در این مقام از خود نشان داده اند .   
6-حجاز
در گذشته های دور در منطقه ای به نام حجاز در شبه جزیره عرب ، صحرا نشینان در طی مسافتهای طولانی سوار بر شتر شده و تحت تأثیر نوع راه رفتن این حیوان نغمات خاصی را زمزمه می کردند . با گذشت زمان بر وسعت این نغمات افزوده شده و به دلیل منحصر به فرد بودن این نغمات اعراب نام حجاز را بر این نغمات انتخاب کردند . اساتید لحن در توصیف این مقام معتقدند که حجاز یادآور ناله برخواسته از غم و هجرانی است که حوادث گذشته را به تصویر می کشد و انسانهای متأثر از آن را به یکی شدن ، چاره اندیشی و فکر فرو می برد و در عین غم عمیق ، شور و شعف با احساسات عالی و حزین آمیخته        می شود. 
شما می توانید در اجرای این مقام یکپارچگی و اتحاد و آرزو برای سعادت بشر را به تصویر بکشید . حجاز همه انسانها بخصوص اهل ایمان را به تفکر و تعمق دعوت می کند و در مواردی چون آیات بشارت و انذار ، نعمت های خداوند ، تذکر و یادآوری ، امری و توصیه ای ، خلقت جهان هستی و موجودات و فراخوان عمومی را در برمی گیرد . 
از میان اساتید تلاوت قرآن رفعت ، عبدالفتاح شعشاعی ، مصطفی اسماعیل ، کامل یوسف و حصان در اجرای این مقام تبحر ویژه و خاصی دارند . با بررسی تلاوت قاریان و اساتید لحن بهتر است که مقام حجاز را پس از مقامات بیات ، صبا و سه گاه اجرا کنیم . 
نکته مهم این است که عموماً اجرای مقام حجاز با جریانی بسیار ملایم و بسیار روان همراه است و هر نوع تکلف میزان اثرگذاری این مقام را کاهش می دهد .
7-نهاوند
در مورد مقام نهاوند دو نظریه وجود دارد . عده ای معتقدند در زمان های دور در منطقه 
نهاوند ایران نغماتی میان مردم ایران زمزمه می شد که منحصر به فرد بود و عده ای دیگر خاستگاه اولیه این مقام را کشور هند می دانند . به هر حال این مقام از هر کجا که هست امروزه از زیباترین مقامات قرآنی است و چون دانه های مروارید در میان مقامات قرآنی خودنمایی می کند . استاد مصطفی اسماعیل به عنوان استاد مسلم و بی نظیر در اجرای این مقام از معروفیت خاصی برخوردار است . موجی خوانی که از ابزارهای تنوع صداست در این مقام نقش مهمی را ایفا می کند . از بهترین محلهای اجرای این مقام داستانهای قرآنی است.

معرفی کتاب

کتاب دوره روخوانی و روانخوانی

کتاب دوره تجوید